Arabaya bindiğimizde yaptığımız ilk hareket bellidir: Sol el omuzun üstüne gider, kayışı çeker ve o güven verici “Klik” sesini duyana kadar tokayı yuvaya iteriz. Kimimiz için bu bir refleks, kimimiz içinse “kıyafetimi buruşturuyor” veya “kısa mesafede gerek yok” diyerek ihmal edilen bir detaydır.
Ancak istatistikler yalan söylemez. Otomotiv tarihindeki binlerce güvenlik donanımı arasında, hala açık ara farkla en çok hayat kurtaran sistem emniyet kemeridir. Peki, basit bir kumaş parçası gibi görünen emniyet kemeri nedir, kaza anında tonlarca ağırlığa nasıl direnir ve o meşhur “susturucu tokalar” aslında neye sebep olur? Bu yazımızda, sizi koltuğunuza ve hayata bağlayan mühendislik harikası emniyet kemeri nedir ve nası çalışır gibi sorulara değineceğiz.
Emniyet Kemeri Nedir?
Teknik tanımıyla emniyet kemeri nedir sorusunun cevabı; çarpışma veya ani frenleme esnasında, araç içindeki yolcuların eylemsizlik yasası gereği savrulmasını, araç içi parçalara çarpmasını veya araçtan dışarı fırlamasını engelleyen pasif güvenlik sistemidir. 1959 yılında Volvo mühendisi Nils Bohlin tarafından icat edilen ve günümüzde de kullanılan 3 noktalı emniyet kemeri, patenti tüm dünyaya ücretsiz açılarak insanlık tarihine hediye edilmiştir. Amacı çok basittir: Araba dursa bile hareket etmeye devam etmek isteyen vücudunuzu, arabanın hızıyla eşitlemek.
Neden İhtiyacımız Var?
Emniyet kemeri nedir sorusuna detaylıca cevap bulduk. Peki bu güvenlik sistemi tam olarak neden var Fizik kuralları acımasızdır. 90 km/s hızla giden bir aracın içindeyken, sizin vücudunuz da 90 km/s hızla gitmektedir. Araç bir duvara çarpıp 0.1 saniyede durduğunda, sizin vücudunuz hala 90 km/s hızla gitmeye devam etmek ister.
- Kemersizseniz: Sizi durduracak şey ön cam, direksiyon veya torpido olur. Bu çarpma, 3. kattan beton zemine düşmekle eşdeğerdir.
- Kemerliyseniz: Kemer sizi koltuğa sabitler, vücudunuzun enerjisini esneyerek sönümler ve sizi güvenli bir şekilde yavaşlatır.
Emniyet Kemeri Nasıl Çalışır?
Emniyet kemeri nedir ve neden bu kadar önemlidir artık biliyoruz. Peki bu mekanizma nasıl çalışıyor? Emniyet kemeri sadece sağlam bir bez parçası değildir. Arkasında “Aktif Gergi” denilen akıllı bir mekanizma vardır. Bu mekanizmanın aşamaları ise şu şekildedir:
1. Kilitlenme
Kemerin makarası içinde hassas bir ağırlık mekanizması bulunur. Kemeri yavaşça çekerseniz gelir. Ancak ani bir frenlemede veya hızlıca asıldığınızda, merkezkaç kuvvetiyle kilitlenir ve kemerin uzamasını engeller.
2. Ön Gergi Fişekleri
Modern araçlarda kemer tokasının veya makarasının dibinde küçük bir barut kapsülü bulunur. Kaza anında sensörler darbeyi algıladığında, bu fişek patlar ve kemeri 5-10 cm geriye doğru çeker.
- Amaç: Sürücüyü koltuğa tam olarak yapıştırmak ve airbag açılana kadar boşluğu almaktır.
- Not: Kaza yapmış araçlarda emniyet kemerlerinin kilitli kalmasının sebebi bu fişeklerin patlamış olmasıdır. Değişimi şarttır.
3. Yük Sınırlayıcı
Kemer sizi tutarken göğüs kafesinizi kırmaması gerekir. Yük sınırlayıcı, belirli bir baskıdan sonra kemerin çok az miktarda salınmasına izin vererek iç organların zarar görmesini engeller.
Airbag ve Emniyet Kemeri Ayrılmaz İkilidir
Daha önceki yazılarımızda (Bkz: Airbag Nedir?) bahsetmiştik ama tekrar vurgulamakta fayda var. Emniyet kemeri takılı değilse, Airbag sizi öldürebilir. Hava yastığı, kemerle sabitlenmiş bir vücudu karşılamak için tasarlanmıştır. Kemer takmazsanız, siz öne doğru savrulurken airbag size doğru 300 km/s hızla patlar. Sonuç; boyun kırılması veya ağır yüz travmalarıdır. Kemer yoksa, airbag düşmandır. Bu nedenle her sürüşte emniyet kemerinizi takmanızı hayati önem arz eder.
Ölümcül Hatalardan Birisi “Susturucu Toka” Kullanmak
Ülkemizde maalesef çok yaygın olan, marketlerde bile satılan, kemer ikaz sesini kesmek için toka yuvasına takılan o küçük metal parçalar… Bu parçalar, her ne kadar ikaz sesini kesse de hayati tehlikeye kapı aralamaktadır. Bu sahte parçayı kullandığınızda, sonuçları ağır olur.
- Aracı kandırırsınız: “Kemer takılı” sanır.
- Kaza anında airbag açılır ama siz kemersizsinizdir.
- Sonuç felakettir. Eğer ikaz sesinden rahatsız oluyorsanız tokayı değil, kemerin kendisini takın.
Arka Koltukta Kemer Takmak Zorunlu mu?
“Öndekiler taksın yeter, arkada bir şey olmaz” düşüncesi ülkemizde sıklıkla söylenen büyük bir yanılgıdır. Kaza anında arka koltukta kemer takmayan bir yolcu, “Fil Etkisi” denilen bir kuvvetle öne fırlar. Arkadaki 70 kiloluk bir insan, kaza anında 3-4 tonluk bir gülle gibi ön koltuğa çarpar. Bunun sonucunda sadece kendisi zarar görmez, ön koltukta kemerini takmış olan sürücüyü veya yolcuyu da koltukla birlikte ezer ve ölümüne sebep olur. Arka koltuk kemeri, öndekilerin hayatı için de şarttır.
Emniyet Kemeri Arızaları ve Bakımı
Emniyet kemeri nedir, ne değildir artık biliyoruz. Peki bu sistemdeki arızaları nasıl anlayacağız? Emniyet kemeri de mekanik bir parçadır ve zamanla bozulabilir. Bu nedenle düzenli bakımlarının yapılması önemlidir. Buna ek olarak bazı arızaları da bulunabilir. Bu arızaları anlamak için de bazı işaretler vardır.
- Geri Sarmama Sorunu: Kemerinizi çıkardığınızda makara geri sarmıyor, kemer kapıya sıkışıyorsa; makara yayı bozulmuş veya kemer kirlenip sertleşmiş olabilir. Özel spreylerle temizlik veya mekanizma değişimi gerekebilir.
- Toka Tutukluğu: Kemer tokası yuvaya girmiyor veya zor çıkıyorsa, içine kaçan toz/kir veya mekanik aşınma olabilir. Acil müdahale gerekir.
- Tüylenme ve Yırtık: Kemerin kumaşında yıpranma veya kesik varsa, kaza anında kopma riski taşır. Muayeneden de (TÜVTÜRK) geçemezsiniz. Mutlaka yenilenmelidir.
Emniyet Kemeri Sizi Hayata Bağlar
Bugün sizlerle emniyet kemeri nedir sorusuna yanıt aradık. Emniyet kemeri sizi sevdiklerinize bağlayan, cezadan kaçmak için değil hayatta kalmak için takılması gereken en ucuz hayat sigortasıdır. Kısa mesafe, bakkala gitme veya “yavaş gidiyorum” gibi bahaneler fizik kurallarını değiştirmez. Aracınızın emniyet kemeri geri sarmıyorsa, tokasında tutukluk varsa veya Airbag ışığınız yanıyorsa, güvenliğiniz tehlikede demektir. Hayatınızı şansa bırakmayın ve emniyet kemerine gereken önemi verin.
Emniyet kemeri nedir başlıklı içeriğimiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak SRS nedir adlı içeriğimize de göz atabilirsiniz.
