Otomobil dünyasında bazı teknolojiler vardır ki, sürücülere sunduğu muazzam sürüş keyfi ve yakıt ekonomisi ile övülürken, sanayi koridorlarında yarattığı kronik sorunlarla da hararetli tartışmaların başrolü olurlar. İkinci el piyasasında özellikle Ford veya Volvo markalı bir araç ararken donanım listesinde sıkça karşılaştığınız, kimisinin “asla alma” diyerek kaçtığı, kimisinin ise “kullanmayı bilirsen sorunsuz” diyerek savunduğu o meşhur sisteme yakından bakacağız. Bu sisstemimizin adı ise Powershift şanzıman. Peki powershift şanzıman nedir? Gelin, sektörün en çok konuşulan bu vites kutusunun teknik mutfağına girelim; Powershift şanzıman nedir, çalışma prensibi nasıldır ve o meşhur “kronik” denilen sorunların asıl kaynağı nedir gibi sorulara detaylarıyla birlikte sade ve teknik bir bakış atalım.
Powershift Şanzıman Nedir?
En net teknik tanımıyla Powershift şanzıman nedir sorusunun cevabı; temelde otomotiv yan sanayi devi Getrag ve Ford mühendislerinin ortaklaşa geliştirdiği, Ford ve Volvo araçlarda kullanılan altı ileri Çift Kavramalı Şanzıman sisteminin ticari adıdır. Birçok sürücü bu sistemi, eski nesil tork konvertörlü o ağır ve hantal tam otomatik şanzımanlarla karıştırır. Oysa Powershift’in içinde hidrolik bir türbin veya şanzıman yağıyla güç aktaran bir sistem yoktur. Özünde, birbirine entegre edilmiş iki adet manuel şanzımanın elektronik bir beyin ve elektro-mekanik robot kollarla birleştirilmiş yüksek teknolojili halidir.
Powershift Şanzıman Nasıl Çalışır?
Powershift şanzıman nedir sorusuna kısaca yanıt bulduk. Gelin şimdi de bu sistemin çalışma mantığına göz atalım. Sistemin kalbinde yatan “Çift Kavrama” felsefesini anlamak, bu şanzımanın neden bu kadar hızlı olduğunu kavramanın anahtarıdır. Powershift şanzımanın içinde tek bir baskı balata yerine, iç içe geçmiş iki farklı kavrama diski ve iki farklı vites mili bulunur. Bunlar ise şu şekildedir:
- Birinci Kavrama: Tek rakamlı vitesleri (1, 3, 5. vitesler) ve Geri (R) vitesini kontrol eder.
- İkinci Kavrama: Çift rakamlı vitesleri (2, 4, 6. vitesler) kontrol eder.
Siz aracınızla 1. viteste hızlanırken, birinci kavrama motordan aldığı gücü tekerleklere aktarır. İşte bu esnada şanzıman beyni, sizin hızlanma ivmenizi hesaplayarak ikinci kavramada 2. vitesi çoktan hazırlamış ve bekletiyor olur. Vites değiştirme anı geldiğinde, robot mekanizma birinci kavramayı milisaniyeler içinde bırakır ve zaten hazırda bekleyen ikinci kavramayı anında devreye sokar. Bu sayede motordan tekerleklere giden güç aktarımında hiçbir kesinti, hiçbir yığılma ve güç kaybı yaşanmaz. Vites geçişleri, bir insanın manuel vitesle yapamayacağı kadar pürüzsüz ve inanılmaz hızlı gerçekleşir. Aynı zamanda gücü doğrudan mekanik dişlilerle ilettiği için manuel bir araçla birebir aynı (hatta bazen daha iyi) yakıt ekonomisi sağlar.
Islak Kavrama ve Kuru Kavrama
Powershift şanzımanları değerlendirirken yapılan en büyük sektörel hata, hepsini aynı kefeye koymaktır. Sistem, aracın motor torkuna göre iki tamamen farklı mühendislik yapısıyla üretilmiştir ve sorunların kaynağı bu ayrımda yatar. Bu iki farklı yapı ise şu şekilde karşımıza çıkar:
1. Kuru Kavrama Powershift
Genellikle 1.6 litrelik atmosferik benzinli (Fiesta, Focus) ve bazı 1.5 dizel motorlarda kullanılan, adından da anlaşılacağı üzere kavramaların yağ içinde çalışmadığı, bildiğimiz standart kuru sürtünme balatalarının kullanıldığı versiyondur. Düşük torklu araçlar için hafif, maliyetsiz ve verimlidir. Ancak piyasadaki tüm kötü şöhretin ve arıza şikayetlerinin kaynağı işte bu kuru kavramalı seridir. Yoğun dur-kalk trafikte çok çabuk ısınır, balataları yakar ve beyni (TCM) bozma eğilimindedir.
2. Islak Kavrama Powershift
Özellikle 2.0 litre dizel (Mondeo, Kuga) ve Volvo’nun D2/D3 gibi yüksek torklu ağır motorlarında kullanılan seridir. Bu şanzımanda kavramalar, özel bir soğutma yağının içinde tam banyo yaparak (ıslak şekilde) çalışır. Yağ hem sistemi soğutur hem de aşınmayı minimuma indirir. Bu versiyon, düzenli yağ bakımı yapıldığı sürece sektörün en sağlam, en sorunsuz ve en dayanıklı çift kavramalarından biridir.
Kuru Kavrama Powershift’in Kronik Sorunları Nelerdir?
Eğer 1.6 litrelik kuru kavramalı bir Powershift kullanıcısıysanız veya almayı düşünüyorsanız, üç potansiyel arıza senaryosunu bilmeniz gerekir. Bu potansiyel arıza senaryoları ise şu şekildedir:
| TCM Arızası | Şanzımanın dış gövdesine monte edilen bu elektronik beyin, motorun yaydığı aşırı sıcağa ve titreşime maruz kalır. Zamanla içindeki lehimler atar. Göstergede “Şanzıman Arızası – Servise Gidin” uyarısı çıkar, araç geri vitese geçmez veya yolda giderken aniden boşa atar. |
| Kavrama Titremesi (Silkeleme) | Yoğun trafikte veya yokuş yukarı kalkış yaparken, aracın altından gelen kaba bir titreme ve ileri doğru zıplama (silkeleme) hissidir. Kuru balataların aşırı ısıdan dolayı camlaşması (yüzeyinin sertleşmesi) veya özelliğini yitirmesi sonucu oluşur. |
| Keçe Kaçağı ve Balatanın Yağlanması | Şanzıman içindeki krank arka keçesi veya prizdirek keçelerinden sızan çok ufak bir yağ damlası, doğrudan kuru çalışan baskı balatanın üzerine damlar. Yağlanan balata tutunamaz, araç gaza bastığınızda devir çevirmesine rağmen hızlanmaz (kaçırır). |
Powershift Şanzımanın Ömrünü Uzatacak Altın Kurallar
Powershift şanzıman nedir, ne değildir artık biliyoruz. Peki bu şanzımanın ömrünü nasıl uzatabiliriz? Çift kavramalı bir aracın ömrü, tamamen sürücüsünün kullanım alışkanlıklarına bağlıdır. Bu şanzımanın bir “manuel” şanzıman temelli olduğunu unutmamalı ve ona göre davranmalısınız:
- Yarım Debriyajla İlerlemeyin: Yoğun trafikte öndeki araç bir metre ilerlediğinde freni bırakıp rölantiyle aracı süzdürmek, Powershift’e yapılabilecek en büyük işkencedir. Bu hareket, beynin aracı hareket ettirmek için kavramayı sürekli “yarım debriyajda” tutmasına ve dakikalar içinde balatayı kavurmasına yol açar. Öndeki araçla mesafe açılana kadar bekleyin, sonra tam gaza basarak net bir şekilde kalkış yapın.
- Uzun Beklemelerde Boşa Alın: Kırmızı ışıkta durduğunuzda eğer süre 15-20 saniyeden uzunsa, vitesi mutlaka “N” konumuna alın. Ayak frende “D” konumunda beklemek, robotların sürekli kavrama yapmaya hazır şekilde kasılı kalmasına neden olur.
- Yokuşlarda Aracı Gazla Askıda Tutmayın: Yokuşta dururken frene basmak yerine, gaza hafifçe dokunarak aracı kaydırmadan yerinde tutmaya çalışmak kavramayı saniyeler içinde yakar. Mutlaka tam fren yapın ve kalkarken net bir şekilde gaza geçin.
- Park Ederken Yükü Şanzımana Bindirmeyin: Aracı park ettiğinizde önce vitesi “N”ye alın, el frenini (park frenini) çekin, ayağınızı frenden çekerek aracın tüm ağırlığının el frenine binmesini sağlayın. En son vitesi “P” konumuna alın. Böylece bir sonraki kalkışta “P” konumundan çıkarken o can sıkıcı ve şanzıman dişlisine zarar veren sert “küt” vuruntu sesini duymazsınız.
Powershift, Ekonominizi Koruyan Bir Mühendislik Ürünüdür
Bugün sizlerle Powershift şanzıman nedir sorusuna yanıt aradık. Kısaca Powershift şanzıman nedir sorusunun cevabı için, otoyol sürüşlerinde ve akıcı trafikte size muazzam bir vites atma hızı ve cebinizi koruyan bir yakıt ekonomisi sunan harika bir mühendisliktir diyebiliriz. Kuru kavramalı modeller yoğun şehir içi trafiğinde narin bir yapı sergilese de, sistemin çalışma prensibini bilmek ve yukarıdaki kullanım kurallarına uymak, o korkutucu tamir faturalarıyla karşılaşma riskinizi sıfıra yaklaştıracaktır. Aracı kullanmayı değil, şanzımanı “yönetmeyi” öğrendiğinizde, Powershift son derece keyifli bir yol arkadaşıdır.
Powershift şanzıman nedir adlı içeriğimiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak CVT Şanzıman nedir başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
