Dizel araç sahibiyseniz, muhtemelen gösterge panelinde aniden beliren, egzoz borusuna benzeyen, içinde noktalar olan o sarı ikaz ışığını görmüşsünüzdür. Bunun beraberinde gelen “Motor Arızası” uyarısı, aracın gaz yememesi, çekişten düşmes gibi durumları da birinci elden deneyimlemissinizdir. İşte tüm bunlar dizel partikül filtresi ile alakalı gerçekleşmektedir. Peki dizel partikül filtresi nedir?
Çoğu sürücü bu sarı ışığı gördüğünde motora bir şey olduğunu düşünerek panik yapar. Oysa bu ikaz partikül filtresinizi temizlemeniz gerektiği anlamına gelmektedir. Peki, modern dizel araçların olmazsa olmazı dizel partikül filtresi nedir, neden bu kadar çabuk tıkanır ve binlerce liralık parça değişimi yapmadan bu sorunu çözmek mümkün müdür? Bu yazımızda, egzoz sisteminin maskesi olan DPF’i, rejenerasyon işlemini ve doğru kullanım tüyolarını tüm detaylarıyla inceledik.
Dizel Partikül Filtresi Nedir?
Dizel partikül filtresi nedir sorusuna, kısaltması ile başlayalım ve yapısı ile devam edelim. Kısaca DPF olarak bilinen bu parça; dizel motorların egzoz sistemine entegre edilmiş, yanma sonucu oluşan zararlı kurum, is ve ağır metal partiküllerini tutarak doğaya salınmasını engelleyen çevreci bir filtredir. Eski dizel kamyonların arkasından çıkan o kapkara dumanı hatırlarsınız. İşte Euro 5 ve Euro 6 emisyon standartlarına sahip modern araçlarda o dumanı görmemenizin sebebi DPF’tir. Yapısı bal peteğine benzer. Egzoz gazı bu peteklerin içinden geçerken, insan sağlığına zararlı katı partiküller bu gözeneklere takılır ve hapsedilir. Dışarıya sadece temizlenmiş gaz çıkar.
DPF Nasıl Çalışır?
Dizel partikül filtresi nedir sorusuna yanıt bulduk, gelin şimdi de bu sistemin nasıl çalıştığına bir değinelim. DPF’in çalışma mantığını elektrikli süpürgenin toz torbasına benzetebiliriz. Süpürge çalıştıkça tozlar torbada birikir. Ancak süpürge torbası dolduğunda onu çıkarıp atarsınız. Araçta ise bu filtreyi sürekli atıp yenisini takmak imkansızdır. Bu yüzden mühendisler “Rejenerasyon” adı verilen akıllı bir sistem geliştirmiştir.
Rejenerasyon Nedir?
Filtre dolmaya başladığında, araç üzerindeki basınç sensörleri bunu algılar. Motor beyni (ECU), filtredeki biriken kurumu yakıp kül haline getirmek ve egzozdan atmak için egzoz sıcaklığını yapay olarak 600°C’nin üzerine çıkarır. Bu işleme Rejenerasyon denir. İki türü vardır:
- Pasif Rejenerasyon: Siz otoyolda yüksek devirle ve sabit hızla giderken, egzoz doğal olarak ısınır ve kurumlar kendiliğinden yanar. Sürücünün ruhu bile duymaz.
- Aktif Rejenerasyon: Şehir içinde dur-kalk yapıyorsanız egzoz ısınamaz. Filtre dolduğunda motor beyni devreye girer; fazladan yakıt püskürtür, rölantiyi yükseltir (1000 devire çıkarır) ve fanı açar. Amacı filtreyi zorla ısıtıp temizlemektir.
Kritik Uyarı: Aracınızı park ettiğinizde motor fanı çok yüksek sesle çalışıyor, rölanti yüksek ve egzozdan yanık kokusu geliyorsa; araç o an Aktif Rejenerasyon yapıyor demektir. Mümkünse KONTAĞI KAPATMAYIN. İşlemin bitmesini bekleyin. Yarıda kesilen rejenerasyon, tıkanıklığın baş düşmanıdır.
DPF Neden Tıkanır?
Benim aracım olması gerektiğinden erken tıkandı diye düşünüyorsanız, sorunun cevabı genellikle kullanım tarzındadır. Dizel partikül filtresinin tıkanmasına neden olan unsurlar başlıca şu şekildedir:
| Sürekli Şehir İçi Kullanım | Dizel araçlar doğası gereği ısınmayı ve uzun yolu sever. Sürekli kısa mesafede (evden işe 5 km), motor ısınmadan ve düşük devirde kullanılan araçlarda egzoz ısısı asla kurumları yakacak seviyeye (600°C) ulaşamaz. Filtre sürekli dolar ama hiç boşalamaz. |
| Kalitesiz Yakıt ve Yağ | Kükürt oranı yüksek kaçak mazot veya DPF uyumlu olmayan (Low SAPS özelliği olmayan) motor yağı kullanımı, filtreyi kurumla değil, yanmayan “kül” ile doldurur. Kül, rejenerasyonla temizlenemez. |
| EGR Arızası ve Turbo Sorunları | Motor sağlıklı yanma yapamazsa (hava eksikliği veya fazla yakıt), çiğ yakıt atar. Bu da DPF’i dakikalar içinde tıkayabilir. |
Tıkanıklık Belirtileri Nelerdir?
DPF dolduğunda araç size bazı belirtiler göstermeye başlar. Bu belirtiler genellikle şu şekildedir:
- Sarı İkaz Işığı: Göstergede egzoz filtresi sembolü yanar.
- Çekiş Düşüklüğü: Tıkanıklık artarsa, egzoz gazı dışarı çıkamaz ve motor boğulur. Beyin hasarı önlemek için motor gücünü %40-50 sınırlar. Gaza bassanız da araç gitmez.
- Yakıt Tüketiminde Artış: Araç sürekli rejenerasyon yapmaya çalıştığı için fazladan yakıt harcar.
- Stop-Start Devre Dışı: Sistem, motoru sürekli çalıştırmak istediği için start-stop özelliğini kapatır.
Çözüm Yolları: Tıkanan Filtre Nasıl Açılır?
Dizel partikül filtresi nedir, ne değildir artık biliyoruz. Peki bu filtre tıkanırsa nasıl açacağız? DPF ışığı yandığında hemen panik yapıp filtreyi değiştirmeye veya iptal etmeye kalkmayın. Bunun yerine sırasıyla şu adımları izleyebilirsiniz:
1. Adım: Sürüşle Temizleme
Işık yeni yandıysa; aracı uygun bir otoyola çıkarın. Vitesi manuele alın, motor devrini 2500 – 3000 d/d aralığında sabit tutarak yaklaşık 20-30 dakika sürün. Bu, egzozu ısıtacak ve pasif rejenerasyonu başlatacaktır. Işık genellikle söner.
2. Adım: Serviste Rejenerasyon
Sürüşle geçmediyse, serviste araç bilgisayara bağlanır ve olduğu yerde yüksek devirle çalıştırılarak “Statik Rejenerasyon” yapılır.
3. Adım: Profesyonel Makine ile Temizleme
Filtre artık taşlaşmışsa rejenerasyon işe yaramaz. DPF araçtan sökülür. İlaçlı ve basınçlı su ile tersten yıkama yapılarak gözeneklerdeki tüm kurum ve kül atılır. Filtre %95 oranında fabrika verilerine döner.
4. Adım: Değişim
Eğer filtre erimiş veya kırılmışsa, yenisiyle değişmesi gerekir.
DPF İptali Doğru mu?
DPF iptali kısaca filtrenin içinin boşaltılması ve beyinden yazılımla silinmesi işlemidir. Bu işlem yasal olmamakla birlikte oldukça zararlıdır. Temel etkileri şu şekildedir:
- Yasal Değildir: TÜVTÜRK muayenesinden geçemezsiniz.
- Çevreyi Öldürür: Aracınız arkasında kanserojen dumanlar bırakan bir zehir makinesine dönüşür.
- Siyah Duman: Gaza her bastığınızda arkadan kara duman atarsınız.
Çevrenin En Büyük Dostu DPF’dir!
Bugün sizlerle dizel partikül filtresi nedir sorusuna cevap aradık. Kısaca dizel partikül filtresi nedir sorusunun cevabı için aracınızın baş belası değil, çevrenin sigortasıdır diyebiliriz. Onun tıkanması bir arıza değil, kullanım karakteriyle ilgili bir doluluk durumudur. Eğer dizel bir aracınız varsa ve sürekli şehir içi kullanıyorsanız, ayda bir kez aracınızı otoyola çıkarıp “ciğerlerini açmasına” izin verin.
Dizel partikül filtresi nedir adlı içeriğimzi hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak gaz kelebeği nedir başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
