Otomotiv dünyasında bir araç satın alma kararı verilirken tasarım, performans ve yakıt ekonomisi kadar –hatta günümüzde bunlardan daha fazla belirleyici olan faktör güvenliktir. Ancak güvenlik, soyut bir kavram olmaktan çıkıp ölçülebilir bir mühendislik verisi haline gelmelidir. İşte bu noktada, araçların güvenlik seviyelerini bağımsız, şeffaf ve bilimsel yöntemlerle derecelendiren organizasyonlar devreye girer.
Bu organizasyonların en prestijlisi ve Avrupa standartlarını belirleyeni Euro NCAP‘tir. Peki NCAP nedir? Bu makalede, NCAP nedir, 5 yıldız derecelendirme sisteminin teknik arka planı nasıl çalışır, test protokolleri ve bu derecelendirmelerin zaman içindeki geçerliliği nasıldır gibi sorular kurumsal bir bakış açısıyla incelenmiştir.
NCAP Nedir?
NCAP nedir sorusuna, ilk olarak açılımı ile başlayalım. İngilizce dilinde “New Car Assessment Programme” anlamına gelen NCAP, dilimizde Yeni Araç Değerlendirme Programı olarak karşılık bulmaktadır. Bu sistem, piyasaya yeni sürülen otomobillerin güvenlik performanslarını, yasal zorunlulukların çok ötesinde, katı ve gerçekçi çarpışma testleriyle değerlendiren bağımsız bir kuruluştur.
Dünyada farklı bölgeler için farklı organizasyonlar bulunsa da, Türkiye pazarındaki araçlar Avrupa regülasyonlarına tabi olduğu için referans noktamız 1997 yılında kurulan Euro NCAP organizasyonudur. Bu kuruluş, hiçbir otomobil üreticisine bağlı değildir ve kâr amacı gütmez; temel amacı tüketiciye tarafsız güvenlik bilgisi sunmak ve üreticileri daha güvenli araçlar üretmeye teşvik etmektir.
Yıldız Derecelendirme Sistemi Ne Anlama Gelir?
NCAP nedir sorusuna kısaca yanıt bulduk. Peki bu sistemdeki yıldızlar ne anlama geliyor? Euro NCAP’in simgesi haline gelen “Yıldız Sistemi”, bir aracın güvenlik seviyesinin özetidir. Ancak bu yıldızlar sadece “kabinin ne kadar sağlam olduğu” ile ilgili değildir. Bu testler sırasında birçok etken değerlendirilir. Bu etkenler sonucunda da araçlara yıldızlar verilir. Bu yıldızların anlamları ise şu şekildedir:
- 5 Yıldız: Çarpışma korumasında mükemmel performans ve kapsamlı, sağlam çarpışma kaçınma teknolojisi (Aktif Güvenlik) donanımı.
- 4 Yıldız: Çarpışma korumasında genel olarak iyi performans; ancak tüm çarpışma kaçınma teknolojileri standart olmayabilir.
- 3 Yıldız: Yolcular için ortalama bir koruma sağlar ancak en son kaza önleme teknolojilerinden yoksundur.
- 1 Yıldız: Marjinal çarpışma koruması.
- 0 Yıldız: Araç yasal olarak satılabilir (tip onayını almıştır) ancak modern güvenlik teknolojilerinden yoksundur.
Önemli Not: Yıldız sayısı, aracın sadece çarpışma anındaki dayanıklılığını değil, aynı zamanda kazayı hiç yapmamanızı sağlayan aktif güvenlik yeteneğini de temsil eder.
Değerlendirme Kriterleri: 4 Temel Sütun
Euro NCAP, bir araca genel notunu verirken dört ana teknik kategorideki performansını ayrı ayrı analiz eder ve ağırlıklı ortalamasını alır. Bu dört ana teknik kategori ve değerlendirme süreçleri ise şu şekiledir:
| Yetişkin Yolcu Koruması | Testin en kritik bölümüdür. Önden ofset çarpışma, tam genişlikte önden çarpışma, yandan çarpışma ve direk testlerini içerir. Sensörlerle donatılmış antropomorfik test mankenleri üzerindeki G kuvvetleri, kafa travması, göğüs kafesi sıkışması ve uzuv yaralanmaları ölçülür. Ayrıca kurtarma ekiplerinin araca müdahale kolaylığı da puanlanır. |
| Çocuk Yolcu Koruması | Arka koltukta seyahat eden 6 ve 10 yaşındaki çocukları simüle eden mankenlerin güvenliği test edilir. Çocuk Koltuğu montaj sistemlerinin uyumluluğu ve hava yastığı devre dışı bırakma sistemlerinin işlevselliği değerlendirilir. |
| Savunmasız Yolcu Koruması | Sadece araç içindekiler değil, araç dışındakiler de önemlidir. Yayalar ve bisikletlilerle çarpışma durumunda; kaputun, ön camın ve tamponun enerji sönümleme kapasitesi ölçülür. Ayrıca AEB sisteminin yayaları algılama performansı bu kategoride puanlanır. |
| Güvenlik Yardımcıları | Kazayı önleyen teknolojilerin değerlendirildiği bölümdür. Hız sabitleme, şerit takip asistanı, sürücü yorgunluk tespiti ve AEB sistemlerinin etkinliği test edilir. Günümüzde 5 yıldız alabilmek için bu sistemlerin kusursuz çalışması şarttır. |
Test Protokolleri ve Zaman Aşımı
Euro NCAP testleri statik değil, dinamik bir süreçtir. Protokoller her iki yılda bir zorlaştırılır. Bu nedenle, tüketicilerin bilmesi gereken en önemli teknik detaylardan birisi bu yıldızların bir son kullanma tarihi olduğudur. Örneğin 2016 yılında 5 yıldız almış bir araç, 2026 standartlarında teste girdiğinde muhtemelen 2 veya 3 yıldız alacaktır. Bunun nedeni, 2016’da “opsiyonel” olan bir güvenlik donanımı, 2026’da “yetersiz” kabul edilebilir. Bu nedenle araç kıyaslaması yaparken, araçların aynı yılın protokolüne göre test edilip edilmediğine bakılmalıdır.
Çarpışma Testi Türleri
NCAP sürecinde farklı farklı test türleri bulunmaktadır. Bu test türleri, aracın farklı senaryolarda nasıl tepki vereceğini gösterir. Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen ana fiziksel testler şunlardır:
- Önden Ofset: Araç 50 km/s hızla, kendisine doğru 50 km/s hızla gelen deforme olabilir bir bariyere %50 örtüşme ile çarpar. İki aracın kafa kafaya çarpışma simülasyonu.
- Yandan Çarpışma: Sürücü kapısına doğru 60 km/s hızla gelen bir bariyer çarpması.
- Direk Testi: Aracın 32 km/s hızla yanlamasına sert bir direğe çarpması. Baş ve göğüs koruması için en zorlu testlerden biridir.
- Kamçı Etkisi: Arkadan çarpma durumunda koltuk ve başlık tasarımının boyun yaralanmalarını ne kadar engellediği test edilir.
NCAP, Aracın Genelini Değerlendiren Bir Testtir
Bugün sizlerle NCAP nedir sorusuna tüm detaylarıyla yanıt bulduk. NCAP nedir sorusuna, kısaca otomotiv endüstrisinde güvenlik bilincini artıran ve üreticileri “daha sağlam şasi” ve “daha akıllı yazılım” geliştirmeye zorlayan en önemli itici güçtür diyebiliriz. Bir aracın NCAP skorları, o aracın mühendislik kalitesinin ve insan hayatına verdiği değerin somut bir kanıtıdır. Yine de unutulmamalıdır ki bir araç fabrikadan 5 yıldızla çıksa bile, bu güvenlik seviyesini korumak kullanıcının elindedir. Patlamış airbaglerin dirençle kandırılması, emniyet kemeri gergilerinin iptal edilmesi veya şasi hasarlı bir onarım, o yıldızları söndürür.
NCAP nedir başlıklı yazımız hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak SRS nedir adlı içeriğimize de göz atabilirsiniz.
