Test denilince ilk akla gelenlerden olan NEDC nedir? Otomobil satın alma sürecinde tüketicilerin en çok dikkat ettiği verilerin başında yakıt tüketim değerleri gelir. Kataloglarda “Şehir içi 4.5 litre, şehir dışı 3.8 litre.” gibi iddialı rakamlar görülür. Ancak aracı satın alıp trafiğe çıktığınızda, gösterge panelinde bu değerlerin yanına bile yaklaşamadığınızı, genellikle %20 hatta %30 daha fazla yakıt tükettiğinizi fark edersiniz. Yıllarca sürücüler bu durumu “kullanım tarzına” veya “aracın rodajına” bağladılar. Ancak asıl sebep, aracın test edildiği laboratuvar standartları.
Otomotiv dünyasında uzun yıllar hüküm süren ve “kâğıt üzerindeki verilerin” mimarı olan bu standardın adı NEDC idi. Peki, NEDC nedir, testler nasıl yapılıyordu ve neden günümüzde yerini WLTP’ye bırakmak zorunda kaldı? Bu makalede; NEDC nedir sorusu, Avrupa emisyon ve tüketim standartlarının tarihçesi, NEDC test prosedürünün teknik açıkları ve güncel WLTP standardı ile arasındaki farklar mühendislik perspektifiyle incelenmiştir.
NEDC Nedir?
NEDC nedir sorusuna, kelime açılımı ile başlayalım. Açılım olarak “New European Driving Cycle” anlamına gelir. Türkçesiyle “Yeni Avrupa Sürüş Döngüsü” oluğ, hafif ticari araçların ve binek otomobillerin yakıt tüketimi, CO2 emisyonu ve elektrikli araç menzillerini belirlemek amacıyla Avrupa Birliği tarafından geliştirilen ve 1992 yılından 2017 yılına kadar yürürlükte kalan homologasyon (tip onayı) test protokolüdür.
İsmindeki “Yeni” ibaresi yanıltıcı olabilir, zira bu standart 1970’lerdeki “ECE-15” standardının revize edilmiş halidir ve 1990’ların teknolojisine göre tasarlanmıştır. Temel amacı, farklı marka ve model araçların eşit şartlar altında karşılaştırılabilmesini sağlamaktır. Ancak bu “eşit şartlar” gerçek dünya koşullarından oldukça uzaktır.
Test Süreci
NEDC nedir sorusuna kısaca yanıt bulduk. Gelin şimdi de test sürecine ve detaylarına değinelim. NEDC testleri, gerçek bir yolda, rüzgarlı bir havada veya trafik sıkışıklığında yapılmaz. Testler, kontrollü bir laboratuvar ortamında, Şasi Dinamometresi adı verilen yürüyen bantlar üzerinde gerçekleştirilir. Bir NEDC test döngüsü toplamda 1180 saniye (yaklaşık 20 dakika) sürer ve iki ana fazdan oluşur. Bu fazla ise şu şekildedir:
1. UDC (Urban Driving Cycle) – Şehir İçi Döngüsü
Testin ilk 780 saniyesi şehir içi sürüşü simüle eder.
- Araç 4 kez dur-kalk yapar.
- Maksimum hız sadece 50 km/s ile sınırlandırılır.
- İvmelenmeler son derece yavaştır (0’dan 50 km/s hıza çıkmak 26 saniye sürer). Gerçek hayatta hiçbir sürücü bu kadar yavaş hızlanmaz.
- Motor yükü çok düşüktür.
2. EUDC (Extra-Urban Driving Cycle) – Şehir Dışı Döngüsü
Testin son 400 saniyesi şehir dışı sürüşü simüle eder.
- Araç 120 km/s hıza kadar çıkarılır ancak bu hızda sadece 10 saniye tutulur.
- Agresif hızlanmalar veya ani frenlemeler yoktur.
- Vites değişim noktaları önceden belirlenmiştir.
NEDC Neden Başarısız Oldu?
2000’li yılların başına kadar NEDC, araçları kıyaslamak için makul bir araçtı. Ancak otomotiv teknolojisi geliştikçe (Turbo motorlar, Start-Stop sistemleri, Hibritler), üreticiler araçlarını “yola göre” değil, “teste göre” optimize etmeye başladılar. Bu durum, fabrika verileri ile gerçek veriler arasındaki makasın açılmasına neden oldu. NEDC’nin gerçek dünyayı yansıtmamasının temel teknik nedenleri şunlardır:
| Parazitik Yüklerin Kapalı Olması | Test sırasında klima, farlar, radyo, koltuk ısıtma gibi enerji çeken tüm donanımlar kapalıdır. Oysa gerçek hayatta klima kompresörü yakıt tüketimini doğrudan etkiler. |
| İdeal Sıcaklık Koşulları | Testler 20°C – 30°C arasındaki sabit sıcaklıkta yapılır. Motorun “soğuk çalıştırma” (Cold Start) verimsizliği test sonuçlarına tam olarak yansımaz. |
| Aerodinamik Hileler | Araç bir bant üzerinde yürüdüğü için rüzgar direnci sanaldır. Üreticiler test sırasında sürtünmeyi azaltmak için kapı aralıklarını bantlayabilir, aynaları kapatabilir veya özel düşük sürtünmeli lastikler kullanabilirdi. |
| Düşük Ortalama Hız | NEDC döngüsünün ortalama hızı sadece 34 km/s‘dir. Modern trafiğin akış hızı ve otoyol sürüşleri bu değerin çok üzerindedir. |
| Sabit İvmelenme | Testteki hızlanma grafiği o kadar yumuşaktır ki, motorlar en verimli devir aralıklarında, turbolar devreye tam girmeden çalıştırılabilir. Gerçek hayatta bir kavşaktan çıkarken veya sollama yaparken harcanan yakıt bu testte görülmez. |
WLTP’ye Geçiş ve NEDC 2.0
2015 yılında patlak veren Emisyon Skandalı, laboratuvar testlerinin manipülasyona ne kadar açık olduğunu tüm dünyaya gösterdi. Bu skandal, daha gerçekçi bir test standardına geçişi hızlandırdı. Eylül 2017 itibarıyla Avrupa Birliği, NEDC’yi rafa kaldırarak WLTP (Worldwide Harmonised Light Vehicle Test Procedure) standardına geçiş yaptı.
- WLTP Farkı: Daha uzun test süresi (30 dakika), daha yüksek ortalama hız (46.5 km/s), daha agresif hızlanmalar ve opsiyonel donanımların ağırlık etkisinin hesaba katılması.
Ancak geçiş sürecinde karışıklığı önlemek adına bir süre “NEDC 2.0” veya “Correlated NEDC” adı verilen bir ara değer kullanıldı. Bu değer, WLTP ile ölçülen sonucun matematiksel bir formülle eski NEDC formatına çevrilmesiydi.
Elektrikli Araçlar ve NEDC Menzili
NEDC terimi, günümüzde en çok elektrikli araç (EV) dünyasında karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Çin pazarında üretilen araçlar hala NEDC normuna göre menzil beyan etmektedir. Tüketicilerin dikkat etmesi gereken kritik nokta şudur: Elektrikli araçlarda NEDC menzili son derece iyimserdir.
- Örnek Senaryo:
- Bir elektrikli aracın broşüründe “500 km Menzil (NEDC)” yazıyorsa;
- Bu aracın WLTP (Avrupa) menzili muhtemelen 380-400 km civarındadır.
- Gerçek dünya (otoyol/klima açık) menzili ise 300-350 km olabilir.
Bu nedenle, elektrikli araç alırken referans alınması gereken veri NEDC değil, WLTP veya Amerikan standardı olan EPA verisidir.
Tüketici Ne Yapmalı?
Bugün sizlerle NEDC nedir sorusuna yanıt aradık. NEDC nedir sorusunun cevabı için, otomotiv tarihinin önemli bir parçası olan fakat artık geçerliliğini yitirmiş bir cetvel diyebiliriz. İkinci el bir araç alırken veya teknik verileri incelerken, 2017 öncesi bir modelin fabrika verilerinin NEDC normuna göre olduğunu ve gerçek tüketimin bu değerden %20-%30 daha yüksek olacağını peşinen kabul etmelisiniz. Güncel araçlarda ise WLTP verileri gerçeğe çok daha yakındır ancak yine de “sakin kullanım” senaryosunu temsil eder.
Eğer NEDC nedir adlı makalemiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak Euro NCAP nedir ve meşhur yıldızların kaynağı nereye dayanmaktadır gibi soruların yanıtlarına ulaşabilirsiniz.
