Otomobil dünyasında kaputu açtığınızda görmeye alıştığınız manzara genellikle belirlidir. Sırayla dizilmiş silindirler, aşağı yukarı inip çıkan pistonlar ve karmaşık bir subap mekanizması. Ancak otomotiv tarihinde tüm bu kuralları yıkan efsanevi bir motor tipi de bulunuyor. Bu motorun adı da Vankel Motor. Bu motorda piston yok, silindiri yok, subapları yok. Sadece dönen bir üçgen var.
Mazda RX-7 ve RX-8 gibi efsane modellerle özdeşleşen, devir saati çevirmeyi sevenlerin tutkusu Vankel Motor, mühendislik dünyasının “asi çocuğu” unvanını hakkıyla taşır. Peki, vankel motor nedir, o küçücük hacimden o devasa güçleri nasıl üretir ve neden günümüzde kayıplara karışmıştır? Bu yazımızda, vankel motor nedir sorusuna, çalışma prensibine, sırlarına, avantajlarını ve kronikleşen dertlerine tüm detaylarıyla değineceğiz.
Vankel Motor Nedir?
Vankel motor nedir sorusuna, kısa tarihçesi ve yapısını anlatarak başlayalım. Adını mucidi Alman mühendis Felix Wankel’den alan bu motor tipi, içten yanmalı motorlar ailesinin en asi üyesidir. Geleneksel motorlarda güç, pistonların “aşağı-yukarı” hareketiyle üretilirken; Vankel motorunda güç, dairesel hareketle üretilir. Bu motorda silindirlerin içinde inip çıkan pistonlar yoktur. Bunun yerine, oval bir gövdenin içinde dönen, kenarları bombeli üçgen şeklinde bir rotor bulunur. Bu rotorun dönme hareketi, doğrudan eksantrik miline iletilerek tekerleklere güç olarak gider.
Vankel Motor Nasıl Çalışır?
Vankel motor nedir sorusuna cevap bulduğumuza göre, gelin biraz da bu sistemin çalışma mantığına bir değinelim. Vankel motorun çalışma prensibi büyüleyicidir. Emme, sıkıştırma, yanma ve egzoz olarka geçen 4 zamanlı motor prensibi burada da geçerlidir ancak işleyiş tamamen farklıdır. Oval gövdenin içinde dönen üçgen rotor, gövdenin duvarları ile arasında sürekli değişen üç farklı oda oluşturur. Rotor bir tam tur attığında, bu üç odada aynı anda üç farklı işlem gerçekleşir:
- Emme: Rotorun bir yüzü emme portunun önünden geçerken oluşan vakumla içeri hava-yakıt karışımı dolar.
- Sıkıştırma: Rotor dönmeye devam ederken, karışımı daralan gövde duvarına doğru sıkıştırır.
- Ateşleme (Güç): Sıkışan karışıma bujiler kıvılcım çakar. Patlama gücü rotoru iterek dönme hareketini devam ettirir.
- Egzoz: Rotorun dönüşüyle yanmış gazlar egzoz portundan dışarı süpürülür.
Geleneksel bir motorda bu işlemler için pistonun 4 kez hareket etmesi gerekirken, Vankel motorda rotorun her bir dönüşünde 3 kez güç üretilir. Bunun 3 ile sınırlandırılmasının nedeni ise rotorun 3 yüzeyi olmasıdır. Bu yapıyı ve çalışma mantığını topladığımızda da 1.3 litrelik bir Vankel motorun, 3.0 litrelik bir pistonlu motora kafa tutabileceğine inancınız artıyor.
Vankel Motorun Avantajları Nelerdir?
Mühendislerin ve hız tutkunlarının bu motora aşık olmasının altında haklı sebepleri vardır. Bu sebepler ise başlıca şu şekildedir:
| Sarsıntısız Çalışma | Pistonlu motorlarda yön değiştiren kütleler titreşim yaratır. Vankel’de ise her şey tek bir yöne döner. Bu sayede motor “yağ gibi” pürüzsüz çalışır. |
| Yüksek Devir Kapasitesi | Hareketli parça sayısı çok az olduğu ve sürtünme direnci (piston segmanı gibi) düşük olduğu için bu motorlar inanılmaz hızla devir çevirir. 9.000 – 10.000 devirleri görmek sıradan bir durumdur. |
| Hafif ve Kompakt | Geleneksel bir motora göre çok daha az parçadan oluşur. Eksantrik mili, subaplar, yaylar yoktur. Çok küçük boyutlarına rağmen devasa güçler üretebilir. Bu da aracın ağırlık dengesini mükemmelleştirir. |
| Güç Yoğunluğu | 1.3 litrelik atmosferik bir Vankel motordan, turbolu 2.0 litre pistonlu motor gücü almak mümkündür. |
Vankel Motorun Dezavantajları
Vankel motor nedir sorusu kadar merak edilen bir diğer konu da bu motorun sunduğu dezavantajlar oluyor. Her güzelin bir kusuru vardır derler, ancak Vankel motorun kusurları ne yazık ki avantajlarını gölgede bırakacak kadar büyüktür. Bu motorun günümüzde üretimden kalkmasının temel sebepleri şunlardır:
| Düşük Yakıt Ekonomisi ve Emisyon | Vankel motorlar benzini adeta “içer”. Yanma odasının şekli nedeniyle yanma verimi düşüktür. Yakıtın bir kısmı tam yanmadan egzozdan atılır. Bu durum hem aşırı yakıt tüketimine hem de günümüz Euro emisyon standartlarını karşılayamamasına neden olur. |
| Apex Contası Sorunu | İşte Vankel motorun “Aşil Topuğu”. Üçgen rotorun köşelerinde, sızdırmazlığı sağlayan metal uçlar bulunur. Bu uçlar sürekli sürtünme ve basınca maruz kalır. Geleneksel motordaki segmanlar 200.000 km dayanabilirken, Apex contaları genellikle 80.000 – 100.000 km civarında aşınır. Aşınan conta kompresyon kaçağına neden olur. |
| Yağ Tüketimi | Vankel motor, tasarım gereği yağ yakmak zorundadır. Rotorun içindeki contaları yağlamak için yanma odasına bilinçli olarak yağ püskürtülür. Bu yüzden Vankel motorlu bir araç sahibinin bagajında mutlaka yedek motor yağı bulunmalıdır. Her 1000 km’de bir yağ eklemek bu motorun doğasında vardır. |
| Düşük Tork | Yüksek beygir gücü üretse de, tork konusunda zayıftır. Alt devirleri cansızdır, gücü hissetmek için motoru sürekli yüksek devirde tutmak gerekir. Bu da şehir içi kullanımda yorucu olabilir. |
Vankel Motor Kullanıcılarına Tavsiyeler
Eğer bir Mazda RX-8 veya RX-7 sahibiyseniz veya almayı düşünüyorsanız, bu motorun tüm detaylarına hakim olmanız gerekir. Hakim olmanız gereken genel unsurlar ise şu şekildedir:
- Soğuk Kapatmama Kuralı: Motoru çalıştırdıktan sonra tam ısınmadan stop etmek, motorun boğulmasına (flooding) neden olabilir. Bir sonraki marşta çalışmayabilir.
- Yağ Kontrolü: Her benzin dolumunda yağ çubuğunu kontrol etmek bir ritüel olmalıdır.
- Kaliteli Yakıt ve Yağ: Bu motorlar yakıt kalitesine ve yağın viskozitesine karşı çok hassastır.
- “Günde Bir Kez Redline”: Vankel ustalarının meşhur tavsiyesidir. Motorun içinde biriken karbon kurumlarını atmak için, motor ısındıktan sonra günde bir kez yüksek devire çıkılması önerilir.
Vankel Motor, Tarihe Gömülmüş Bir Mühendislik Efsanesidir
Bugün sizlerle vankel motor nedir, ne gibi farklılıkları vardır ve neden özeldir gibi sorulara cevap aradık. Vankel motor nedir sorusunun cevabı için, verimlilik ve dayanıklılık açısından günümüz standartlarına yenik düşen, sunduğu sürüş karakteri ve sesiyle ise otomobil tarihinin en özel konumlarına yerleşen bir mühendislik ürünüdür diyebiliriz.. Pistonlu motorların sıkıcı dünyasına “dönen” bir alternatif sunmasıyla her zaman saygıyı hak eder. Vankel motorlu bir aracınız varsa, bakımının standart araçlardan çok daha özel ve hassas olduğunu unutmayın.
Vankel motor nedir başlıklı yazımız hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak sıralı motor nedir adlı içeriğimize de göz atabilirsiniz.
