Yeni bir otomobilin teknik özelliklerini incelerken veya otomotiv dünyasındaki performans verilerine göz atarken genellikle bir dizi harf kombinasyonuyla karşılaşırsınız: 150 HP, 152 PS veya 148 BHP. Birçoğumuz için bu kısaltmaların hepsi basitçe “Beygir Gücü” anlamına gelse de, mühendislik terminolojisinde her birinin ölçüm şekli, ifade ettiği standart ve yola aktarılan gerçek güç bakımından ciddi teknik farkları vardır. Özellikle İngiliz ve Amerikan otomotiv literatüründe standart olarak kabul edilen BHP, motorun ürettiği gücün en saf ve mekanik ölçümünü ifade eder. Peki, BHP nedir, standart HP veya ülkemizde sıkça kullanılan PS ile arasındaki fark nedir ve “Fren” (Brake) kelimesi bu güç ölçümüne nereden dahil olmuştur? Bu yazımızda, BHP nedir, nasıl ölçülür ve dikkat edilmesi gerekenler nelerdir gibi sorulara yanıt arayacağız.
BHP Nedir?
BHP nedir sorusu, birçok sürücünün aklında yer etmiştir. BHP, yani Brake Horsepower; bir motorun, gücünü şanzıman, diferansiyel veya tekerleklere iletmeden hemen önce, doğrudan krank milinden veya volandan ölçülen ham gücüdür. Terimin içindeki “Brake” (Fren) kelimesi, aracın kendi fren sistemiyle ilgili değildir. Bu isim, motorun gücünü ölçmek için kullanılan ve motorun dönme eksenine fiziksel bir “frenleme” kuvveti uygulayarak direnç yaratan Motor Dinamometrelerinden gelir. Geliştirilen ilk güç ölçüm cihazı olan Prony Freni veya modern su/girdap akımı frenleri, motorun bu dirence karşı ne kadar iş yapabildiğini hesaplar. BHP, şanzıman ve tekerlek gibi aktarma organlarının sürtünme kayıplarını hesaba katmadığı için, motorun kendi iç mekaniğinin üretebildiği maksimum net gücü gösterir.
BHP Ölçümünde “Net” ve “Brüt” Kavramları
BHP nedir sorusuna yanıt bulduğumuza göre, bu sistemin ölçüm kriterlerinden de bahsedelim. BHP ölçümlerinde, motorun dinamometreye nasıl bağlandığı çok kritiktir. Bu bağlantı sonucunda farklı ölçümler ortaya çıkar:
- Gross BHP (Brüt): 1970’lerden önce Amerikan otomobillerinde sıkça kullanılan bu yöntemde; motorun üzerinde su pompası, alternatör, hidrolik direksiyon pompası veya egzoz sistemi olmadan (sadece motor bloğu) ölçüm yapılırdı. Bu durum, kağıt üzerinde muazzam (ama gerçek dışı) güç verileri ortaya çıkarıyordu.
- Net BHP: Günümüzde yasal standart olan (SAE Net veya DIN) ölçüm metodudur. Motor, araca takılacağı gibi tüm yardımcı donanımlarıyla (alternatör, su pompası, standart egzoz) birlikte çalıştırılarak ölçülür. Bu sayede “parazitik kayıplar” hesaba katılır ve gerçekçi bir motor gücü elde edilir.
HP, PS, BHP ve WHP Arasındaki Kritik Farklar
Otomobil kataloglarındaki kavram kargaşasını önlemek için bu terimlerin mühendislik karşılıklarını iyi anlamak gerekir:
1. HP (Horsepower / Beygir Gücü)
Fiziğin temel terimidir. 18. yüzyılda James Watt tarafından, buhar makinelerinin gücünü atların iş yapma kapasitesiyle kıyaslamak için icat edilmiştir.
- 1 HP = 745.7 Watt
2. PS (Pferdestärke)
Almanca “Beygir Gücü” anlamına gelir. Metrik sistem kullanan Avrupa’da (ve Türkiye’de) en yaygın standarttır. Metrik beygir gücü, İngiliz beygir gücünden çok küçük bir farkla ayrılır.
- 1 PS = 735.5 Watt
- BHP ile Kıyaslama: 1 BHP = 1.014 PS’dir. Yani katalogda 100 BHP yazan bir İngiliz aracı, Avrupa standartlarında yaklaşık 101.4 PS gücündedir.
3. WHP (Wheel Horsepower / Tekerlek Beygir Gücü)
İşte sürücüyü asıl ilgilendiren, asfaltı kazıyan gerçek güç budur. Fabrika verisinde 150 BHP olarak açıklanan bir araç, yola hiçbir zaman 150 beygir aktaramaz. Motorun ürettiği güç sırasıyla; debriyaj/tork konvertörü, şanzıman dişlileri, şaft ve diferansiyelden geçerken sürtünme ve ısıya dönüşerek kayba uğrar (Drivetrain Loss).
- Önden Çekişli (FWD): %10 – %15 Güç Kaybı
- Arkadan İtişli (RWD): %15 – %18 Güç Kaybı
- Dört Çeker (AWD): %20 – %25 Güç Kaybı (Sürtünme noktası daha fazladır).Yani 200 BHP gücündeki dört çeker bir aracın tekerleğe aktardığı güç (WHP) şasi dinamometresinde yaklaşık 150-160 WHP olarak ölçülecektir.
Tork ve BHP İlişkisi: Matematiksel Formül
BHP nedir sorusunun hemen ardından, bu tabirin tork ile olan ilişkisi sorulur. Otomotiv mühendisliğinde tork (döndürme kuvveti) ve beygir gücü birbirine matematiksel olarak bağlı iki olgudur. Dinamometreler aslında beygir gücünü doğrudan ölçmezler; torku ölçerler ve beygir gücünü şu formülle hesaplarlar:
- BHP= Tork x RPM/5252
Ünlü otomobil dehası Carroll Shelby’nin deyişiyle: “Beygir gücü araba sattırır, tork ise yarış kazandırır.” Tork, sizi koltuğa yapıştıran çekiş kuvvetidir; BHP ise bu kuvvetin yüksek hızlarda aracın ne kadar ivmelenmeye devam edebileceğini belirleyen sürdürülebilirlik değeridir.
Güç Kaybı Nasıl Önlenir?
BHP nedir, ne değildir artık biliyoruz. Peki bu performans nasıl minimum kayıpla ilerletilir? Zamanla aracınızın ilk günkü performansını (BHP değerini) kaybettiğini hissedebilirsiniz. Fabrikadan 150 BHP çıkan bir motor, 100.000 km sonra dyno testinde 130 BHP verebilir. Bunun temel sebepleri mekanik yorgunluk ve bakımsızlıktır:
- Karbon Birikimi: Emme supaplarındaki ve EGR valfindeki kurumlar motorun nefes almasını engeller.
- Ateşleme Kaybı: Eskimiş bujiler veya zayıflamış bobinler, yakıtın verimsiz yanmasına neden olur.
- Filtre Tıkanıklıkları: Hava ve yakıt filtrelerinin tıkalı olması, yanma odasındaki ideal stokiometrik oranı (14.7:1) bozar.
- Aktarma Kayıpları: Viskozitesini yitirmiş şanzıman ve diferansiyel yağları, tekerleğe giden yoldaki sürtünmeyi artırarak WHP düşüşüne yol açar.
BHP, Bir Verimlilik Okuma Aracıdır
Bugün sizlerle BHP nedir sorusuna yanıt aradık. Kısaca BHP nedir sorusunun cevabı için, bir otomobilin kalbi olan motorun ne kadar verimli bir mühendislikle tasarlandığının en net göstergesidir diyebiliriz. PS, HP veya KW cinsinden nasıl ifade edilirse edilsin; kaputun altındaki bu potansiyel gücün asfalta kayıpsız bir şekilde (WHP) aktarılabilmesi, aracın yürüyen aksamının ve aktarma organlarının sağlığına bağlıdır.
BHP nedir adlı içeriğimiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak araçlarda tork nedir başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
