Arabanızın kaputunun altından, özellikle motor soğukken gelen o ince “tık, tık, tık” veya metalik “şıkırtı” sesini hiç duydunuz mu? Usta şoförlerin “sübap sesi” dediği, bazen de “dikiş makinesi gibi çalışıyor” diye tabir ettiği bu durumun başrol oyuncusu genellikle Külbütör mekanizmasıdır. Peki külbütör nedir?
Motorun en tepesinde yer alan, sürekli hareket halinde olan ve motorun silindirlerine hava giriş-çıkışını yöneten bu parça, performansın ve sessiz sürüşün anahtarıdır. Ancak teknik terimlerin karmaşası içinde “Külbütör”, “Külbütör Kapağı” veya “Horoz” gibi tabirler sıkça birbirine karıştırılır. Peki, Külbütör nedir, ne işe yarar ve arızalandığında aracınız size ne gibi sinyaller verir? Bu yazımızda, motor mekaniğinin en çalışkan parçalarından biri olan Külbütör sistemini ve bakım inceliklerini tüm detaylarıyla inceledik.
Külbütör Nedir?
Külbütör nedir sorusunu cevaplarken teknik bir tanımla başlayalım. Külbütör, içten yanmalı motorlarda, eksantrik milinden (kam mili) aldığı dikey hareketi, emme ve egzoz subaplarına ileterek onların açılıp kapanmasını sağlayan, kaldıraç mantığıyla çalışan bir motor parçasıdır. Sanayi dilinde şeklinden dolayı bazen “Piyano Tuşu” veya “Horoz” olarak da adlandırılır. Külbütör, motorun zamanlaması (timing) içerisinde hayati bir köprü görevi görür. Eksantrik mili dönerken külbütörün bir ucunu yukarı iter, tahterevalli gibi çalışan külbütör ise diğer ucuyla subap sapına basarak subabın açılmasını sağlar.
Külbütör Mekanizması Nasıl Çalışır?
Külbütör nedir sorusuna cevap bulduğumuza göre biraz da bu sistemin çalışma mantığından bahsedelim. Külbütörün çalışma prensibi, çocuk parklarındaki tahterevalliye çok benzer. Ortada bir mil (Külbütör Mili) üzerinde dengede duran kollar vardır.
- Hareketin Başlangıcı: Motor döndükçe eksantrik mili üzerindeki “kam” (çıkıntı), külbütör kolunun arka kısmını yukarı kaldırır.
- Hareketin İletimi: Külbütör kolu mil üzerinde döner ve ön kısmı aşağıya doğru iner.
- Subap Açılması: Aşağı inen uç, emme veya egzoz subabını iterek yanma odasına hava girmesini veya egzoz gazının çıkmasını sağlar.
- Kapanış: Kam çıkıntısı geçtiğinde, subap yayları subabı tekrar yukarı iter ve külbütör eski konumuna döner.
Bu işlem, aracınız rölantide çalışırken bile saniyede onlarca kez, yüksek devirlerde ise binlerce kez tekrarlanır.
Külbütör Kapağı (Üst Kapak) Nedir?
Kullanıcıların en çok karıştırdığı nokta burasıdır. “Külbütör arızası” denildiğinde bazen kastedilen şey mekanizma değil, onun üzerini örten Külbütör Kapağıdır. Külbütör kapağı (veya sübap kapağı); motorun en tepesinde bulunan, külbütör mekanizmasını, eksantrik milini ve subapları dış etkenlerden (toz, su, kir) koruyan parçadır. Ancak asıl görevi, motorun üst kısmında dolaşan motor yağının dışarı sıçramasını engellemektir. Genellikle plastik, alüminyum veya çelikten üretilir. Motor yağ kapağı da genellikle bu parça üzerindedir.
Külbütör Arızası Belirtileri Nelerdir?
Külbütör mekanizması veya bileşenleri (mil, horozlar, ayar vidaları) aşındığında veya ayarı bozulduğunda araç çok net belirtiler verir. İşte “bir terslik var” dedirten o işaretler:
1. Karakteristik “Şıkırtı” Sesi
Külbütör arızasının en belirgin semptomu sestir. Külbütör ile subap arasındaki boşluk (sübap boşluğu) zamanla aşınma nedeniyle artarsa, parçalar birbirine vurmaya başlar. Bu da motorun üst kısmından gelen, devir arttıkça hızlanan metalik bir “çıt çıt çıt” veya “şıkırtı” sesine neden olur.
- Not: Bu ses genellikle motor soğukken daha belirgindir, motor ısındı ve metaller genleştiği için ses azalabilir. Ancak sesin tamamen kesilmemesi bir sorundur.
2. Motor Performansında Düşüş
Eğer külbütörler subapları yeterince itemezse (boşluk çok fazlaysa), subaplar tam açılamaz.
- Sonuç: Silindire yeterince temiz hava giremez veya egzoz gazı tam atılamaz. Bu da motorun “boğulmasına”, çekişten düşmesine ve gaz tepkilerinin zayıflamasına yol açar.
3. Yakıt Tüketiminde Artış
Tam açılmayan subaplar nedeniyle verimsiz çalışan motor, istenilen gücü üretmek için daha fazla yakıt harcamaya başlar.
4. Tekleme ve Dengesiz Rölanti
Külbütör ayarı çok sıkıysa, subaplar tam kapanamaz ve açık kalır. Bu durum kompresyon kaçağına neden olur. Araç rölantide titrer, stop etme eğilimi gösterir ve egzozdan patırtılı sesler gelebilir.
Külbütör Contası Neden Yağ Kaçırır?
Sanayiye en sık uğrama sebeplerinden biri “Külbütör Kapağı Contası” sızıntısıdır. Külbütör kapağı ile motor bloğu arasında, yağın dışarı sızmasını engelleyen kauçuk veya mantar bir conta bulunur. Motorun sürekli ısınıp soğuması, bu contanın zamanla sertleşmesine ve çatlamasına neden olur.
- Belirtileri: Motorun üst kısmında ve kenarlarında yağlanma görülür. Daha ileri durumlarda, sızan yağ sıcak egzoz manifolduna damlayarak kaput altından duman ve yanık yağ kokusu gelmesine sebep olur.
- Tehlikesi: Sızan yağ buji yuvalarına dolabilir. Bu durum bujilerin ateşleme yapmasını engeller ve aracın tekleyerek çalışmasına neden olur.
Subap Ayarı ve Bakım
Külbütör nedir, ne değildir artık biliyoruz. Peki bu parçanın bakımı ve ayarlaması ne kadar önemlidir? Yeni nesil birçok araçta Hidrolik İtici (Lifter) sistemler kullanıldığı için, külbütör boşluğu yağ basıncıyla otomatik ayarlanır. Bu araçlarda manuel ayar yapılmaz, ses varsa genellikle parça değişimi veya yağ bakımı gerekir. Ancak mekanik iticili araçlarda (örneğin Honda, Toyota gibi markaların birçok modelinde veya eski nesil araçlarda) belirli kilometrelerde Subap Ayarı yapılması şarttır. Usta ellerde, “Sentil Çakısı” adı verilen hassas ölçüm aletleriyle yapılan bu ayar, motorun kaderini değiştirir. Doğru ayarlanmış bir külbütör sistemi; sessiz çalışan, az yakan ve iyi kaçan bir motor demektir.
Aracınızın hassas mekanizması külbütör
Bugün sizlerle külbütör nedir sorusuna yanıt aradık. Külbütör, motorunuzun saat gibi işlemesini sağlayan hassas bir mekanizmadır. Motorunuzdan gelen “tıkırtıları” sadece basit bir ses olarak görmeyin. Bu sesler, motorunuzun “nefes almakta zorlanıyorum” deme şeklidir. Eğer aracınızda yanık yağ kokusu alıyor, motor üstünde yağ sızıntıları görüyor veya sabahları metalik şıkırtılar duyuyorsanız, ihmal etmeyin. Basit bir conta değişimi veya subap ayarı, ileride oluşabilecek büyük motor hasarlarını (subap yanması gibi) önleyebilir.
Külbütör nedir başlıklı içeriğimiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak trim sesi nedir ve neden olur adlı yazımıza da göz atabilirsiniz.
