Türkiye’de ikinci el otomobil pazarında araç ararken, ilanların açıklama kısımlarında sıkça “Tramer temiz”, “Hatasız” veya tam tersi “Sigorta şişirmesi ağır hasarlı” gibi ifadelere rastlarız. Tüketici için bir aracı satın almaktan vazgeçiren en keskin çizgi ise şüphesiz SMS sorgulamasında ekrana düşen o meşhur “Pert” veya “Ağır Hasarlı” ibaresidir. Peki, Pert Kaydı nedir, bir aracın “perte çıkması” için ne kadar hasar alması gerekir ve şasisi işlem görmüş bir araca binmenin termodinamik ve fiziksel riskleri nelerdir?
Birçok sürücü bu iki kavramı aynı sanarak birbirinin yerine kullansa da, hem sigorta mevzuatı (kasko süreçleri) hem de otomotiv mühendisliği açısından aralarında ciddi yasal ve fiziksel farklar bulunmaktadır. Bu makalede; araç hasar derecelendirmelerinin hukuki arka planı, onarım süreçlerindeki metalurjik kayıplar ve Sovtaj gibi teknik kavramlar kurumsal bir perspektifle incelenmiştir.
Pert Kaydı Nedir?
Kelime kökeni olarak pert kaydı, Fransızca perte (kayıp, zarar) kelimesinden dilimize geçen; sigorta literatüründeki resmi adıyla “Tam Hasar”, bir aracın geçirdiği kaza, yangın veya sel felaketi sonucunda onarım masraflarının, aracın kaza tarihindeki pazar değerine (Rayiç Bedel) yaklaşması veya bu değeri aşması durumudur. Sigorta şirketleri birer ticari kuruluştur ve matematiksel bir risk analizi yaparlar. Genel kabul gören kurala göre; bir aracın onarım maliyeti, aracın rayiç bedelinin %70’ini (bazı durumlarda %60’ını) geçiyorsa, o aracı tamir ettirmek ekonomik olarak mantıksız kabul edilir.
- Örnek Senaryo: Kaza anındaki piyasa değeri 1.000.000 TL olan bir aracın, yetkili servis tarafından çıkarılan onarım faturası 750.000 TL ise, sigorta şirketi aracı tamir ettirmez. Araç sahibine 1.000.000 TL ödeme yapar, hasarlı aracı (enkazı) kendisi alır ve aracın dosyasına “Pert (Tam Hasar)” kaydı işlenir.
Pert Kaydı ile Ağır Hasar Kaydı Arasındaki Kritik Fark
İşte pazarın en büyük bilgi kirliliği bu noktada başlar. Her pert kaydı olan araç ağır hasarlıdır, ancak her ağır hasarlı araç pert (hurda) değildir. Yasal olarak araçlar hasar durumuna göre iki farklı belgeyle trafikten çekilir:
1. Hurda Belgeli Araç (Gerçek Pert)
Eğer aracın taşıyıcı iskeleti (şasi, direkler, podye) onarılamayacak kadar deforme olmuşsa veya araç tamamen yanmışsa, eksper araca “Hurda Belgesi” verir.
- Hukuki Durum: Hurda belgeli bir araç kesinlikle onarılıp tekrar trafiğe çıkarılamaz. Tescil plakası iptal edilir. Bu araçlar sadece ve sadece yedek parça (çıkma parça) olarak satılmak üzere parçalanabilir.
2. Çekme Belgeli Araç (Ağır Hasarlı)
Aracın onarım masrafı ekonomik sınırları (yukarıdaki %70 kuralı) aştığı için sigorta şirketi aracı sahibinden alır ve satar. Ancak aracın şasisi onarılabilir durumdadır. Bu araca “Çekme Belgesi” verilir.
- Hukuki Durum: Bu araçlar, yetkisiz veya merdiven altı tamirhanelerde ucuza onarılarak (çıkma parça, yan sanayi ürünler kullanılarak) tekrar diriltilebilir. Onarım sonrası TÜVTÜRK muayenesinden geçerse, tekrar plaka takılıp trafiğe çıkabilir. İşte ilanlarda gördüğümüz “Ağır Hasar Kayıtlı” araçlar bunlardır.
Mühendislik Açısından “Ağır Hasarlı” Aracın Riskleri
Dışarıdan bakıldığında pırıl pırıl boyanmış, pasta cilası yapılmış ağır hasarlı bir araç, kaputun altında ve şasi bağlantılarında ölümcül mühendislik kusurları barındırabilir. Bu kusurlar başlıca şu şekildedir:
| Şasi Geometrisi ve Metal Yorgunluğu | Bir otomobilin şasisi (taşıyıcı iskeleti), kaza anında darbe enerjisini emmek (katlanmak) üzere tasarlanmış farklı direnç noktalarına sahiptir (Crumple Zones). Ağır bir kazada bükülen şasi çeliği, sanayide “şasi çektirme” makineleriyle ısıtılarak ve hidrolik güçle eski haline getirilmeye çalışılır. Ancak ısıl işlem gören ve esnetilen yüksek mukavemetli çelik, moleküler yapısını kaybeder. Metal yorgunluğu dediğimiz bu olay sonucunda, araç ikinci bir kazaya karıştığında şasi artık enerjiyi ememez; kağıt gibi yırtılır veya darbeyi doğrudan yolcu kabinine iletir. |
| Pasif Güvenlik Sistemleri | Ağır hasarlı araçların onarım maliyetini düşürmek için en çok hile yapılan yer hava yastıklarıdır (Airbag). Patlamış bir orijinal hava yastığını ve emniyet kemeri gergisini yenilemek yüz binlerce lira tutabilir. Merdiven altı onarımlarda; patlayan göğüslük kaplanıp boyanır, içine hava yastığı koyulmaz ve aracın beynine (ECU) elektronik direnç (resistor) lehimlenerek arıza lambası söndürülür. Kaza anında o hava yastığı asla açılmaz. |
| Korozyon ve Fabrika Kaynaklarının Bozulması | Fabrikada robotlar tarafından milimetrik hassasiyetle yapılan punta kaynakları, sanayideki onarımlarda oksijen veya gazaltı kaynağı ile manuel olarak yapılır. Yanlış yapılan kaynak işlemi metali paslanmaya (korozyona) açık hale getirir. Birkaç yıl içinde araç içten içe çürümeye başlar ve rüzgar/su yalıtımı sorunları ortaya çıkar. |
Sigorta ve “Sovtaj” Kavramı
Pert kaydı sürecinde sıkça duyulan bir diğer terim Sovtajdır. Fransızca sauvetage yani “Kurtarma” kelimesinden gelir. Hasara uğramış aracın hurda olarak satılabilecek değeridir. Sigorta şirketi rayiç bedeli müşteriye ödedikten sonra, zararı minimize etmek için aracı ihaleye çıkararak sovtaj bedeli üzerinden satar. Bu ihalelerden aracı satın alan tamirciler, ucuza mal ettikleri çıkma parçalarla aracı toplayıp piyasaya “Ağır Hasarlı” olarak geri sürerler.
Pert Kayıtlı Araç Alınır mı?
Bu sorunun cevabı, tamamen risk algınız ve bütçenizle ilgilidir.
- Kasko Sorunu: Ağır hasar kayıtlı araçlara sigorta şirketlerinin büyük çoğunluğu Kasko yapmaz veya yapsa bile astronomik primler talep eder. Sadece Zorunlu Trafik Sigortası yaptırabilirsiniz.
- Satış Zorluğu: Aracı elden çıkarmak istediğinizde müşteri bulmak oldukça zordur ve fiyatı emsallerine göre %20 ile %40 arasında daha düşüktür.
- Güvenlik Eksikliği: Ön düzen dikiş tutmayabilir, araç yolda sağa sola çekebilir ve rot ayarı asla fabrika verilerine ulaşmayabilir.
Pert Kaydı, Aracın Ağır Hasarlı Olup Olmadığını Anlamanın Yollarından Biridir
Pert kaydı, sadece bir SMS mesajından ibaret değildir; bir aracın üretim standartlarını, mühendislik toleranslarını ve hayatta kalma garantisini kaybettiğinin resmi belgesidir. “Sigorta şişirmesi” bahanesi, çoğu zaman ucuz işçiliğin ve tehlikeli onarımların üzerini örtmek için kullanılan bir kılıftır. İkinci el araç satın alırken sürprizlerle karşılaşmamak için gelişmiş diyagnostik cihazlar ve şasi ölçüm sistemleri kullanan kurumsal ekspertiz merkezlerinden rapor almak hayati önem taşır.
Pert kaydı nedir adlı içeriğimiz hoşunuza gittiyse, buraya tıklayarak aribag nedir başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
