Günümüzde teknoloji hızla ilerlerken, “otonom” kavramı da hayatımızda önemli bir yer edinmeye başladı. Peki, otonom nedir? Bu yazıda otonom kavramını, otonom sürüş ve araçlarını, ayrıca otonom teknoloji örneklerini ele alacağız.

Otonom Nedir, Ne İşe Yarar?

Otonom, kendi kendine hareket edebilen, dışarıdan herhangi bir müdahale olmadan belirli görevleri yerine getirebilen sistemler veya cihazlar için kullanılan bir terimdir. Bu sistemler, insan müdahalesine ihtiyaç duymadan belirli bir düzeyde bağımsız olarak çalışabilirler. Otonom teknolojilerine örnek vermek gerekirse şüphesiz Tesla model araçlar, robotlar ve insansız hava uçakları birer otonom sistemlerdir.

Otonom Araç Nedir
Otonom araç, herhangi bir insan müdahalesine ihtiyaç duymadan karar verebilen ve bu kararı uygulayabilen sistemdir.

Otonom sistemlerin temel özellikleri arasında çevresel koşulları algılayabilme, karar verebilme, ve bu kararları uygulayabilme yetenekleri bulunur. Yani tıpkı insan gibi belli başlı görevleri yerine getirebilecek şekilde tasarlanırlar.

İhtiyaca göre tasarlanan bu sistemler çeşitli sensörler, yapay zeka ve gelişmiş algoritmalar gibi teknolojiler sayesinde çevrelerini analiz eder ve gereken eylemleri gerçekleştirir. Otonom sistemler, insanların müdahale etmesine gerek kalmadan bağımsız olarak çalışabilen makineler, araçlar veya yazılımlar olarak tanımlanır.

Bu sistemler bir nevi beyine sahip desek pek de yanlış olmaz. Tabii günümüzde bu “beyinler” oldukça kısıtlı olduğundan şimdilik sadece basit ve tekrarlayan görevler için tercih ediliyorlar.

Otonom Teknolojiler
İHA ve SİHA’lar aslında otonom sistemler içerir.

Günlük hayattan örnekler vererek konuya biraz daha ışık tutalım. Aslında bu tarz otonom sistemler günlük hayatımızda karşımıza çıkmayı tutun evlerimize dahi girip her gün gözümüzün önündeler. En basit örnek, evlerde kullandığımız akıllı süpürgeler.

Evi tarayarak nereleri temizlemesi gerektiğini öğreniyor ve en son temizlemeden geçen süreyi göz önünde bulundurarak cep telefonumuza bildirim dahi gönderiyor. Ayrıca sağlık sektöründe de otonom cerrahi robotlar da yaygınlaştığını belirtelim.

Otonom sistemlerin en büyük avantajlarından biri, insan müdahalesine olan ihtiyacı azaltarak verimliliği artırmalarıdır.

Otonom Sürüş Nedir?

Otonom sürüş, bir aracın insan müdahalesi olmadan kendi kendine hareket edebilme yeteneğidir. Otonom sürüş teknolojisi, araçların sensörler, radarlar, kameralar ve yapay zeka algoritmaları kullanarak çevresini algılamasını ve güvenli bir şekilde hareket etmesini sağlar. Bu teknoloji, trafik sıkışıklığını azaltmak, yol güvenliğini artırmak ve sürücülerin konforunu yükseltmek amacıyla geliştirilmiştir.

Otonom Araçlar
Tesla ve TOGG gibi elektrikli araçlarda da otonom sistemler bulunuyor.

Otonom sürüş sistemleri, genellikle beş seviye olarak sınıflandırılır. Seviye 1, sürücüye yardımcı olan temel otomasyon özelliklerini içerirken, Seviye 5 tamamen sürücüsüz araçları ifade eder.

Günümüzde birçok otomobil üreticisi, Seviye 2 ve Seviye 3 seviyelerinde otonom sürüş özelliklerine sahip araçlar üretmektedir.

Otonom sürüş teknolojisi, yalnızca araçların hareket etmesini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda trafik güvenliğini artırmak, enerji verimliliğini optimize etmek ve çevresel etkileri azaltmak için de kullanılabilir.

Otonom sürüşün faydaları arasında yolculuk güvenliğinin artması, trafik kazalarının azalması, yakıt verimliliğinin artması ve trafik sıkışıklığının azaltılması bulunur. Ancak, bu teknolojinin tam olarak yaygınlaşabilmesi için hala birçok yasal, etik ve teknik engelin aşılması gerekmekte.

Örneğin, otonom araçların karar verme süreçleri, etik ikilemler ve veri gizliliği gibi konular hala tartışılmakta. Ayrıca, bu teknolojilerin doğru bir şekilde çalışabilmesi için yüksek kaliteli haritalar, güvenilir sensörler ve güçlü yapay zeka sistemlerine ihtiyaç vardır.

Otonom sürüş teknolojisi, birçok farklı bileşenden oluşur. Bu bileşenler arasında lidar (ışık tespiti ve menzil belirleme) sistemleri, radarlar, kameralar ve gelişmiş yapay zeka algoritmaları yer alır.

Otonom Ne İşe Yarar
Otonom sistemler kimi zaman daha çevreci sistemlerdir.

Lidar sistemleri, araçların çevresini 3D olarak haritalandırarak engelleri tespit eder. Radarlar, hareket halindeki nesneleri algılar ve hızlarını belirler.

Kameralar, trafik işaretlerini ve yol çizgilerini tanır. Tüm bu veriler, aracın merkezi kontrol ünitesinde işlenir ve aracın güvenli bir şekilde hareket etmesini sağlar.

Otonom Teknoloji Örnekleri

Otonom teknolojiler, birçok farklı alanda kullanılmaktadır ve her geçen gün bu teknolojilerin kullanım alanları genişlemektedir. İşte otonom teknoloji örneklerinden bazıları:

  • Otonom Araçlar: Sürücüsüz arabalar, kamyonlar ve otobüsler, şehir içi ulaşımda ve lojistik sektöründe devrim yaratmaktadır. Otonom araçlar, trafiği daha güvenli hale getirebilir ve sürücü hatalarından kaynaklanan kazaları azaltabilir.
  • Otonom Robotlar: Endüstriyel robotlar, tarım robotları ve hizmet robotları gibi birçok alanda kullanılan otonom robotlar, iş süreçlerini hızlandırmakta ve verimliliği artırmaktadır. Örneğin, otonom tarım robotları, ekinleri otomatik olarak sulayabilir ve hasat edebilir, bu da tarım verimliliğini artırır.
  • İnsansız Hava Araçları (Drone’lar): Tarım, kargo taşımacılığı, güvenlik ve gözetim gibi alanlarda kullanılan drone’lar, otonom teknolojinin yaygın bir örneğidir. Otonom drone’lar, geniş alanları hızlı bir şekilde tarayabilir ve veri toplayabilir.
  • Otonom Deniz Araçları: Araştırma gemileri ve yük gemileri gibi deniz araçları, otonom sistemlerle donatılarak denizcilik sektöründe yenilikler sunmaktadır. Bu araçlar, deniz araştırmalarını daha verimli hale getirebilir ve deniz trafiğini optimize edebilir.
  • Akıllı Ev Sistemleri: Ev otomasyon sistemleri, enerji yönetimi, güvenlik ve konfor alanlarında otonom çözümler sunmaktadır. Örneğin, akıllı termostatlar, evin sıcaklığını otomatik olarak ayarlayabilir ve enerji tasarrufu sağlayabilir.

Otonom teknolojiler günümüzde aynı zamanda sağlık, lojistik, tarım ve savunma gibi birçok sektörde de kullanılıyor. Sağlık sektöründe, otonom cerrahi robotlar, doktorlara hassas ve karmaşık operasyonlarda yardımcı olabiliyor.

Lojistik sektöründe, otonom kamyonlar ve depolama robotları, mal taşımacılığını ve envanter yönetimini daha verimli hale getirebilir. Bunun en güzel örneği şüphesiz Amazon’dur. Neredeyse tamamen robotlar tarafından depo yönetimi yapılıyor.

Tarım sektöründe, otonom traktörler ve drone’lar, ekim ve hasat işlemlerini optimize edebilir. Savunma sektöründe ise otonom hava, kara ve deniz araçları, askeri operasyonlarda stratejik avantajlar sağlayabilir.

Otonom Araçlar Seviyeleri Nedir?

  1. Seviye 1 (Sürücü Yardımı): Araç, sürücüye belirli görevlerde yardımcı olur, ancak sürücü her zaman kontrolü elinde tutar. Örneğin, adaptif hız sabitleyici (ACC) veya şerit takip sistemi gibi özellikler bu seviyede yer alır.
  2. Seviye 2 (Kısmi Otomasyon): Araç, hız kontrolü ve direksiyon gibi belirli görevleri otonom olarak yerine getirebilir, ancak sürücü dikkatli olmalı ve gerektiğinde müdahale etmelidir. Tesla’nın Otomatik Pilot sistemi, bu seviyeye örnektir.
  3. Seviye 3 (Koşullu Otomasyon): Araç, belirli koşullar altında tamamen otonom olarak hareket edebilir. Sürücü, sistem tarafından istenirse kontrolü devralmalıdır. Audi’nin A8 modelinde kullanılan Traffic Jam Pilot, bu seviyededir.
  4. Seviye 4 (Yüksek Otomasyon): Araç, belirli alanlarda ve koşullarda tamamen otonom olarak çalışabilir. Sürücü genellikle kontrolü devralmak zorunda kalmaz. Google’ın Waymo araçları bu seviyeye örnektir.
  5. Seviye 5 (Tam Otomasyon): Araç, her türlü koşulda tamamen otonom olarak çalışır. Sürücüye ihtiyaç duyulmaz. Bu seviyede, direksiyon veya pedallar gibi sürücü kontrolleri bulunmaz.

Günümüzdeki teknolojiler insan beynine göre olası bir tehlikeli durumda bizden daha hızlı bir şekilde durumu anlayıp tepki gösterebileceğinden otonom araçların yaygınlaşmasıyla birlikte trafik kazalarının azalması ve yol güvenliğinin artması tahmin ediliyor.

Elbette trafik akışını optimize ederek yakıt verimliliğini artırabileceğini de unutmayalım. Kısacası otonom sistemler çoğu zaman çevresel etkileri azaltır. Tabii bu teknolojilerin tam anlamıyla hayata geçebilmesi için yasal düzenlemelerin yapılması ve altyapının geliştirilmesi de şarttır. Örneğin uçak-kule gibi iletişim halinde kalması gereken otonom sistemler 5G gibi yüksek hızlı ve düşük gecikmeli iletişim ağlarına ihtiyaç duyar.